Przelewy do Polski 4.6700 -0.43% 

Przelewy do Wielkiej Brytanii 4.8090 -0.33% 

Przelewy do Polski 4.6700 -0.43% 

Przelewy do Wielkiej Brytanii 4.8090 -0.33% 

Ławeczka z generałem Maczkiem w Edynburgu

gen. Stanisław Maczek, 1944 r.

W stolicy Szkocji kolejny rok trwa już kampania mająca na celu realizację projektu budowy pomnika gen. Stanisława Maczka. Akcja na rzecz uhonorowania polskiego dowódcy rozpoczęła się w 2013 roku. Wówczas przygotowany został wstępny projekt rzeźby, która miałaby przedstawiać postać generała siedzącego na metalowej ławeczce, umiejscowionej w parku The Meadows, przy wejściu do uniwersytetu. Niestety nagła śmierć głównego inicjatora przedsięwzięcia, lorda Frasera, przyczyniła się do tymczasowego wstrzymania prac, które po blisko dwuletniej przerwie wznowiono w 2015 r.

Szkocja upamiętni generała Maczka

Podczas pogrzebu polskiego weterana władze Szkocji reprezentował lord Fraser of Carmyllie, były członek parlamentu i lokalnego rządu. Imponujący życiorys, osiągnięcia a zarazem skromność generała zrobiły duże wrażenie na przedstawicielu szkockich władz. Zafascynowany postacią dowódcy 1 Dywizji Pancernej, uznał, że pomnik Stanisława Maczka powinien stać w Edynburgu już dawno. Stał się pomysłodawcą i głównym inicjatorem idei upamiętnienia naszego rodaka w miejscu, w którym spędził powojenną część swojego życia. Dzięki jego staraniom przygotowany został projekt przedsięwzięcia. Plan pozyskania funduszy na budowę uzyskał pełne poparcie podczas corocznego walnego zgromadzenia Friends of the Edinburgh Meadows. Zgodnie z przedstawioną wówczas propozycją pomnik miał mieć formę ławki z postacią siedzącego na niej generała. Rzeźba miała być odlana w Polsce, a następnie przetransportowana i zamontowana w Edynburgu, w parku The Meadows, tuż obok byłego domu weterana. Starania te przerwała jednak nagła śmierć lorda Frasera w czerwcu 2013 roku. Działalność powołanej przez niego fundacji została zawieszona, a realizacja projektu odroczona.

Wznowienie prac nad projektem i powstanie Gen. Stanislaw Maczek Memorial Trust

Na początku 2015 r. wznowiona została działalność fundacji. Dzięki zaangażowaniu wdowy i córki lorda Frasera kontynuowano starania dotyczące budowy pomnika. Katie Fraser (córka), były doradca do sprawy PR Archie Mackay oraz były prawnik zmarłego pomysłodawcy akcji, Roddy Harrison, podjęli się na nowo realizacji przedsięwzięcia. W tym celu powołali Gen. Stanislaw Maczek Memorial Trust, którego zadaniem jest pozyskanie środków na wykonanie rzeźby. Również dzięki ich staraniom w szkockim parlamencie rozpoczęła się kampania mająca na celu doprowadzenie do powstania monumentu, prowadzona przez posłankę Jane Urquhart. Z tej okazji w parlamencie zorganizowano specjalne przyjęcie ku czci generała, na które zaproszono osoby zaangażowane w realizację projektu, członków rodziny oraz przedstawicieli szkockiej Polonii. Podczas otwarcia uroczystości, uzasadniając istotę tej inicjatywy Urquhart powiedziała:

- Generał Maczek był niezwykłym człowiekiem, który prowadził nadzwyczajne życie, ale nigdy tak naprawdę nie został w Szkocji uhonorowany za to, czego dokonał.

Koszt stworzenia pomnika oszacowano na 100 tys. funtów. Projekt został już wykonany zgodnie z pomysłem i wg rysunku lorda Frasera, przez polskiego rzeźbiarza Bronisława Krzysztofa. Zgodnie z pierwotnymi założeniami zostanie on umieszczony w parku The Meadows, przy wejściu do edynburskiego uniwersytetu, w pobliżu miejsca gdzie mieszkał gen. Maczek.

Historia polskiego weterana

Stanisław Maczek urodził się w 1892 roku na Kresach. Po ukończeniu studiów we Lwowie został wcielony do armii austriackiej i walczył na froncie włoskim podczas I wojny światowej. Następnie wstąpił do tworzącego się Wojska Polskiego. W latach 1918-1919 brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej. Za dokonania na polu walki, wówczas porucznik Maczek, został awansowany przez Józefa Piłsudskiego do stopnia kapitana. W latach 1919-1920 uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej dowodząc batalionem szturmowym. Po odparciu inwazji sowietów został awansowany do stopnia majora. W 1938 roku, będąc już pułkownikiem, dowodził 10. Brygadą Kawalerii Zmotoryzowanej. Był to wówczas zalążek nowo tworzonych polskich wojsk pancernych. Po agresji Niemiec na Polskę kierował obroną na południu kraju walcząc przeciwko oddziałom XXIII Korpusu Pancernego. Mimo nieporównywalnej technologicznej i sprzętowej przewagi pancernych oddziałów hitlerowców brygada Maczka wsławiła się przez zadanie bardzo ciężkich strat liczniejszemu i dużo lepiej uzbrojonemu wrogowi. To właśnie dlatego podczas Kampanii Wrześniowej oddziały Maczka zaczęto nazywać „Czarną Brygadą”. Po ataku ZSRR, zgodnie z rozkazami, wraz z żołnierzami przekroczył granicę węgierską, a następnie przedostał się do Paryża. Tutaj został awansowany przez Władysława Sikorskiego do stopnia generała i powierzono mu utworzenie polskiej dywizji, która miała wspomóc Francuzów w walce z Niemcami.

Pomnik generała Maczka w Normandii
Pomnik generała Maczka w Normandii

Mimo że była już połowa 1940 roku, to Polacy od początku wojny byli ciągle jedyną armią walczącą w Europie przeciwko niemieckiemu najeźdźcy. Kiedy w czerwcu Hitler zaatakował Francję, okazało się że nic się nie zmieniło. Francja błyskawicznie skapitulowała, oddając najeźdźcy Paryż bez jednego wystrzału i powołując współpracujący z nazistowskimi Niemcami rząd Petaina. W tym czasie odbyła się też niemal paniczna ewakuacja wojsk brytyjskich z Dunkierki (operacja „Dynamo”). Aby zdążyć przedostać się do Anglii przed dojściem na wybrzeże Wermahtu, przetransportowano tylko ludzi a plaże pozostawiono wypełnione uzbrojeniem i ciężkim sprzętem. Na skutek złożenia broni przez francuską armię i wpuszczenia do kraju wojsk niemieckich brygada Maczka została odcięta. Wówczas generał wydał rozkaz o zniszczeniu sprzętu i przejściu w konspirację. W ten sposób przebił się wraz z pół tysiącem swoich żołnierzy do Marsylii., a stamtąd w przebraniu araba przez Tunis, Maroko, Portugalię i Gibraltar dotarł do Wielkiej Brytanii.

Wraz ze swoimi żołnierzami został skierowany do Szkocji, gdzie uformował 1. Dywizję Pancerną. Oddano im do dyspozycji ośrodek szkolenia czołgistów w okolicach Perth, a ich zadaniem była obrona odcinka szkockiego wybrzeża od Edynburga do Aberdeen. Po inwazji na Normandię w 1944 r. polskie oddziały pancerne zostały przerzucone do Europy. Połączone z 2. Korpusem Kanadyjskim rozpoczęły marsz przez cały kontynent. Po konferencji w Jałcie gen. Maczek wiedział już, że nie będzie mógł wrócić do swojej ojczyzny, ale mimo tego ani on ani jego żołnierze nie zaprzestali walki. Działania polskiej dywizji zakończyły się wyzwoleniem kilkudziesięciu miast i zdobyciem gniazda hitlerowskiej marynarki wojennej w Wilhelmshaven.

Po wojnie generał Maczek nie zdecydował się na powrót do opanowanej przez sowietów Polski, doskonale zdawał sobie sprawę z tego co czekałoby go w kraju. Został przez komunistyczne władze pozbawiony polskiego obywatelstwa i prawa do emerytury. Aby utrzymać rodzinę zatrudnił się jako barman w edynburskim hotelu Learmouth. Mimo tego nigdy nie skarżył się na swój los i do końca swoich dni był znany z przyjaznego usposobienia i poczucia humoru. Zmarł w 1994 r. w Edunburgu w wieku 102 lat. Zgodnie z jego życzeniem pochowano go na polskim cmentarzu w holenderskiej Bredzie, gdzie w 1944 r. w trakcie wyzwalania miasta poległo najwięcej jego żołnierzy.

 

Opracowanie: Kajetan Soliński, England.pl, 06.02.2017

 

 

 

 

Aktualności 

Orientacyjny kurs dla transakcji
powyżej 10 000 GBP

Do Polski4.7200 

Do W. Brytanii4.7690 

Negocjacje możliwe już
od 2000 GBP


Kontakt do Dealera